Toppen op het juiste moment: het geheim achter weelderige lathyrus
De lathyrus is een van mijn absolute favorieten in de Nederlandse tuin — geurig, kleurrijk en verrassend productief als je er goed voor zorgt. Maar veel tuiniers laten kansen liggen door de plant nooit te toppen. Toppen, ofwel het afknijpen van de groeipunt, stimuleert de lathyrus om meer zijscheuten te vormen in plaats van blind omhoog te groeien. Het resultaat? Een compactere, stevigere plant die tot wel drie keer zoveel bloemen produceert. Het juiste moment is cruciaal: top te vroeg en de plant is nog te kwetsbaar, wacht je te lang dan heeft de plant al energie verspild aan één lange hoofdscheut. De gouden regel is toppen zodra de zaailing vier tot vijf blaadjes heeft gevormd — dat is doorgaans vier tot zes weken na het zaaien.
Wanneer en hoe je de lathyrus precies topt
In Nederland zaaien de meeste tuiniers de lathyrus in februari of maart binnenshuis, of direct buiten in april na de laatste nachtvorst. Als je vroeg in februari zaait op een lichte vensterbank of in een koude kas, is de plant klaar om getopt te worden rond half maart. Bij een buitenzaai in april top je gewoonlijk in mei.
Het moment is aangebroken zodra de zaailing vier à vijf echte blaadjes heeft — niet de kiemblaadjes, maar de werkelijke bladeren. Knijp dan met duim en wijsvinger, of gebruik een schone snoeischaar, de bovenste groeipunt (het topje) precies boven het derde of vierde bladknooppunt weg. Dit punt heet het groeimeristeem en zodra je dat verwijdert, stuurt de plant zijn energie naar de slapende ogen in de oksels van de bladeren. Binnen één tot twee weken zie je twee tot vier nieuwe zijscheuten verschijnen.
Wil je nóg meer vertakking? Dan kun je die zijscheuten opnieuw toppen zodra ook zij drie à vier bladparen hebben. Dit noem ik dubbel toppen, en het geeft je een echte struikvormige lathyrus met een overdaad aan bloeiende ranken. Let er wel op dat je hierdoor de bloei met twee à drie weken uitstelt — houd daar rekening mee als je de lathyrus voor een specifieke gelegenheid wil laten bloeien.
Gebruik bij voorkeur een schone, scherpe schaar om scheuren in het stengelweefsel te voorkomen. In onze vochtige Nederlandse zomers is dat extra belangrijk: beschadigde weefsels zijn een toegangspoort voor schimmelziekten als meeldauw, waar de lathyrus gevoelig voor is.
Plant de getopte zaailingen op zware klei- of leemgrond in een zonnige tot licht beschaduwde plek. Lathyrus gedijt goed op de kleigronden van Zuid-Holland en Zeeland, maar wil je hem telen op zandgrond — zoals veel tuinen in Noord-Brabant en de Veluwe — voeg dan ruim compost toe voor voldoende vochtvastheid.
Veelgemaakte fouten bij het toppen van de lathyrus
De meest voorkomende fout die ik in tuinen tegenkom, is te laat toppen. Mensen wachten tot de plant al dertig centimeter of meer is gegroeid en één dominante hoofdstengel heeft gevormd. Op dat moment is toppen nog steeds zinvol, maar de plant heeft al aanzienlijk energie gestoken in die hoofdscheut en de respons is minder krachtig.
Een andere veelgemaakte misser is toppen bij koud, nat weer. Als de temperaturen onder de acht graden Celsius liggen — wat in Nederland in april nog gewoon voorkomt — herstelt de plant traag en is ze gevoeliger voor grauwe schimmel (Botrytis). Top bij voorkeur op een droge dag met temperaturen tussen de twaalf en twintig graden.
Tot slot zien sommige tuiniers de ranken als overbodig en knippen die ook weg. Doe dat niet: de ranken zijn de klimhulpen van de plant en zorgen voor stevige verankering. Geef de lathyrus een degelijk klimrek, gaas of berkentakken van minstens 1,5 meter hoog. Zonder steun waaien de stengels om en breekt het delicate weefsel — zeker bij de typische Nederlandse zomerbuien.
Praktische hovenierstips voor de lathyrus
- Top zodra de zaailing vier à vijf echte bladeren heeft — niet eerder, niet later.
- Knijp altijd boven een bladknoop af voor de snelste hergroei.
- Gebruik een schone schaar om schimmelinfecties te voorkomen.
- Top bij droog, zacht weer (12–20 °C).
- Wil je maximale bloei? Top ook de zijscheuten een tweede keer.
- Verwijder uitgebloeide bloemen consequent — dat verlengt de bloeiperiode met weken.
- Voeg bij zandgrond compost toe voor betere vochtvastheid.
Veelgestelde vragen over de lathyrus
Kan ik de lathyrus ook toppen als hij al buiten in de volle grond staat?
Ja, dat kan zeker. Zolang de plant niet meer dan zes à zeven bladparen heeft gevormd, reageert hij nog goed op toppen. Knijp de groeipunt weg boven het derde of vierde bladknooppunt en geef de plant daarna een lichte gift vloeibare universele meststof om het herstel te ondersteunen. Na één à twee weken zul je de nieuwe zijscheuten al zien verschijnen.
Hoe laat ik de lathyrus zo lang mogelijk bloeien in de Nederlandse zomer?
De sleutel is consequent deadheaden: verwijder iedere uitgebloeide bloem direct, voordat er zaadpeulen kunnen vormen. Zodra de plant zaad aanzet, stopt hij met bloeien. Combineer dit met wekelijks water geven tijdens droge periodes en een maandelijkse gift kali-rijke meststof (zoals tomatenmest), en je lathyrus bloeit van juni tot in september.
Mijn lathyrus heeft al lange stengels maar weinig bloemen — is toppen nu nog zinvol?
Als de plant al volop in de knop staat, is volledig toppen niet meer aan te raden omdat je bloemen wegknipt. Knip in dat geval alleen de langste, bloemloze zijscheuten terug tot een knooppunt — dit stimuleert nieuwe bloemende takken zonder de lopende bloei te verstoren. Voor volgend seizoen: vroeg zaaien en tijdig toppen is de beste aanpak.
Informatie bijgewerkt in april 2026.
